خه‌ته‌نه‌ی ژنان و پیاوان لە ئیسلامدا  
خه‌ته‌نه‌کردن، بڕینی گۆشتی سه‌ری چوکی پیاوان و قیتکه‌ی ئافره‌تانه‌. بۆ نێر، سه‌ری چووک زیاتر ده‌خرۆشێنێ و چێژی سێکس زیاتر ده‌کات، بۆ (مێ)ش ده‌بێته‌ هۆی دامرکاندنه‌وه‌ی خرۆشاندنی زێ و کوشتنی یان که‌مکردنه‌وه‌ی چێژه‌که‌ی به‌رێژه‌یه‌کی زۆر.
خه‌ته‌نه‌کردن، پیاوان بێت یان ژنان، له‌ ئیسلام و یه‌هودیه‌تدا به‌کارێکی زۆر باش دانراوه‌. ئەم دیاردەیە داهێنانێکی ئیسلامی نییه‌ بەڵکو نه‌رێتێکی زۆر کۆنتره‌، سەرباری ئەمەش جگه‌ له‌وه‌ی له‌ ئیسلامدا کۆمه‌ڵێک پاساوی فیزیکی بۆ خه‌ته‌نه‌کردن هه‌یه‌، هه‌روه‌ها مانایه‌کی میتافیزیکیشی هه‌یه‌ که‌ جگه‌ له‌وه‌ی له‌ ئایینی یه‌هودیدا باسکراوه‌ نازانین چییه‌و چۆنه‌.
بۆ نموونە له‌ئایینی یه‌هودیدا، یه‌کێک له‌و دیارییه‌ باشانه‌ی که‌ خوا به‌ئیبراهیمی په‌یامبه‌ری خۆی به‌خشیوه‌ خه‌ته‌نه‌ کردنه‌. له‌ته‌وراتدا خه‌ته‌نه‌کردن یه‌کێکە له‌تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی یه‌هوه‌ (خوا)و له‌ په‌یمانی کۆندا نوسراوه‌: خوا په‌یمان ده‌دات به‌ئیبراهیم، له‌به‌رامبه‌ر خه‌ته‌نه‌کردنی کوڕه‌کانی، به‌ئه‌ندازه‌یه‌کی زۆر زه‌وی پێببه‌خشێت و نه‌وه‌کانیشی له‌م به‌خشینه‌ که‌میان نه‌داتێ. له‌سفری خوڵقاندندا نوسراوه‌:

خوداوه‌ند خۆی نیشانی ئیبراهیم داو گوتی: تۆ زۆر ده‌بیت و ده‌بیته‌ باوکی چه‌ندین نه‌ته‌وه‌، هه‌موو زه‌ویه‌کانی که‌نعان ده‌به‌خشمه‌ تۆ و نه‌وه‌که‌ت و بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ ده‌بنه‌ موڵکتان. له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌شدا ده‌بێت په‌یمانی من به‌جێ بهێنیت، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌موو نێرینه‌ی گه‌له‌که‌ت خه‌ته‌نه‌ بکه‌یت و سه‌ری چووکیان ببڕیت. له‌دوای ئه‌مه‌ هه‌ر نێرینه‌یه‌ک خه‌ته‌نه‌ نه‌کرابێت و گۆشتی سه‌ری چووکی نه‌بڕابێت، ئه‌و که‌سه‌ له‌قه‌ومه‌که‌ی داده‌بڕێت، (واته‌ ده‌یکوژین) چونکه‌ په‌یمانی ئێمه‌ی شکاندووه‌.[1] 
وا پێدەچێت بەهۆی هەبوونی یەهوودیەکی زۆر لە شاری مەدینە لەسەردەمی موحەممەددا ئەم دیاردەیە کاریگەریی لەسەر موحەممەد دانابێت و کارێکی کردبێت کە ئەویش وەک ئاکارێکی باش تەماشای بکات تا دواتر وای لێهاتووە بیکات بەیاسای ئایینی ئیسلام بەسەر موسڵمانانەوە.
ئەوەش زانراوە ئه‌وه‌ی له‌ یه‌هودیدا هه‌یه خه‌ته‌نه‌کردنی پیاوانه‌ نه‌ک ئافره‌تان، به‌ڵام له‌ ئیسلامدا ئافره‌تانیش دووچاری ئه‌م دیارده‌یه‌ بوونه‌ته‌وه‌. ئه‌گه‌رچی له‌قورئاندا ئایه‌تێک بۆ ئه‌م کرداره‌ نابینین، به‌ڵام لە قسه‌یه‌کی موحه‌ممه‌ددا کە موسڵمانەکان پێی دەڵێن حەدیسی صەحیح، واتە هیچ گومانێک لە ڕاستی و دروستی ئەو گوتەیە نییە، خەتەنەی وه‌ک ئه‌رک و کارێکی (زۆرباش) داناوەو داوای کردووە پەیڕەویی لێ بکەن. بەم شێوەیە چ پیاوان و چ ژنان ده‌بێت خه‌ته‌نه‌ بکرێن.[2]
مانای فیزیکی خه‌ته‌نه‌ له‌ ئیسلامدا، له‌ گوتەیەکی موحه‌ممه‌ددا ده‌خوێنینه‌وه‌:

 الْفِطْرَةُ خَمْسٌ أَوْ خَمْسٌ مِنْ الْفِطْرَةِ الْخِتَانُ ‏ ‏وَالِاسْتِحْدَادُ وَنَتْفُ الْإِبْطِ وَتَقْلِيمُ الْأَظْفَارِ وَقَصُّ الشَّارِبِ. [3]
پێنج خه‌سڵه‌ت هه‌ن سوودبه‌خشن و خاوێنی به‌ مرۆڤ ده‌ده‌ن: خه‌ته‌نه‌کردن، لابردنی تووکه‌به‌ر، هه‌ڵکێشانی مووی بنباڵ، قرتاندنی نینۆک، به‌رسمێڵکردن.
له‌ ژیانی موحه‌ممه‌ددا ژنێک له‌ شاری مه‌دینه‌دا کاری خه‌ته‌نه‌کردنی جێبه‌جێ کردووه‌. ئه‌م ژنه‌، زۆر بێبه‌زه‌ییانه‌ له‌ بندا قیتکه‌که‌ی بڕیوه‌. دیاره‌ ئه‌م شێوه‌یه‌ش به‌ته‌واوی چێژی سێکس له‌لای زۆربەی هەرەزۆری ئافره‌تان ناهێڵێت:

 أَنَّ امْرَأَةً كَانَتْ ‏ ‏تَخْتِنُ ‏ ‏بِالْمَدِينَةِ ‏ ‏فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏لَا تُنْهِكِي ‏ ‏فَإِنَّ ذَلِكَ أَحْظَى لِلْمَرْأَةِ وَأَحَبُّ إِلَى ‏ ‏الْبَعْلِ.[4]

موحه‌ممه‌دیش پێی وتووه‌ له‌کاتی خه‌ته‌نه‌کردنه‌که‌دا که‌مێک ده‌ست به‌رز بکاته‌وه‌و ته‌واو له‌ بندا نه‌یبڕێت، چونکه‌ بۆ ئافره‌ت چاکتره‌و بۆ پیاویش خۆشتره‌. ئه‌م قسه‌یه‌ی موحه‌ممه‌د وای له‌ ئیبن ته‌یمییه‌، زاناو فتواده‌ری به‌ناوبانگی ئیسلامی کردووه‌ فتوا بدات که‌ ده‌بێت ئافره‌تان خه‌ته‌نه‌ بکرێن.[5]
وا دیارە ئیبن تەیمییە پاڵپشت بە سەرگوزشتە صەحیحەکانی دیکەی موحەممەد ئەم فتوایەی دەرکردووە چونکە خودی موحه‌ممه‌د ده‌رباره‌ی خه‌ته‌نه‌کردن وتویه‌تی:

 (الْخِتَان سُنَّة لِلرِّجَالِ مَكْرُمَة لِلنِّسَاءِ).[6]
واتە :
خه‌ته‌نه‌کردن بۆ پیاو سوننه‌ته‌و بۆ ژنانیش شکۆمه‌ندییه‌.
یاساکانی موحەممەدیش وەک یەکێک لە یاسای ئایەتەکانی قورئان کە لە لایەن خوداوە هاتبێت ئەژمارکراوە. لە چەندین ئایەتدا ئاماژە بەوە کراوە کە دەبێت موسڵمانان وەک چۆن گوێڕایەڵی گوتەکانی خودا دەبن هەر ئاواش دەبێت گوێڕایەڵی گوتەکانی موحەممەد ببن.لە سورەتی الحشر ئایەتی7 نوسراوە:

وَمَا آَتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا.
ئەوەی پەیامبەر بۆی هێناون وەریگرن و جێبەجێی بکەن، ئەوەی ئەویش ڕێگری لێگردن ئێوەش نەیکەن.
گەر پرسیار بکرێت بۆ گوتەکانی موحەممەد وەک گوتەی خوا تەماشا بکرێن.؟؟ ئەوە خودی قورئان لە سورەتی النجم ئایەتی4 وەڵامی ئەم پرسیارەمان دەداتەوەو دەڵێت لەبەر ئەوەی:

إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى.
ئەو (واتە موحەممەد) لە خۆیەوە هیچ ناڵێت بەڵکو ئەوەی دەیڵێت وەحییەو لە خواوە بۆی دەنێردرێت.
 لێره‌وه‌ خه‌ته‌نه‌کردن شه‌رعییه‌ت و قودسیەتی خۆی وه‌رده‌گرێت و جێبه‌جێ ده‌کرێت.
گەر ئێمە بمانەوێت سەرگوزشتەیەک بدۆزینەوە کە لە ئیسلامدا باوەڕپێکرا بێت، واتە لە سەرچاوە ڕەسەنەکانی ئیسلامدا وەرگیرابێت و باوەڕپێکراوی تەواوی موسڵمانان بێت و زاناکان ڕەتیان نەکردبێتەوە، ئەم سەرگوزشتەیەش باسی خەتەنەی هەردوو ڕەگەزەکەی تێدا بێت، بە ڕوونی و بەبێ تەمومژاوی لە خەتەنەکردنی نێرو مێ دوا بێت، ئەوە ئێمە گێڕانەوەکەی عائیشەی ژنەکەی موحەممەد بە باشترین بەڵگە دەزانین. لە صەحیحەکەی موسلیمدا نوسراوە:

قَالَ عَائِشَةَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا مَسَّ الْخِتَانُ الْخِتَانَ فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْلُ.[7]
عائیشە دەگێڕێتەوە کە موحەممەد صەلات و سەلامی خوای لێ بێت وتویەتی: ئەگەر هەردوو خەتەنەکراوەکە بەیەک گەیشتن (یاخود ئەگەر خەتەنەکراوێکی نێرینە و خەتەنەکراوێکی مێینە بەریەک کەوتن) ئەوە پێویستە خۆیان بشۆن. (واتە دەبێت لەشپیسی خۆیان دەرکەن.)
لەم سەرگوزشتەیەدا، کە باوەڕپێکراوەو هیچ گومانێکی تێدا نییە، موحەممەد بە روونی بەهەردوو ئەندامی زاووزێ (چوک و زێ)ی نێرینەو مێینەی موسڵمانان دەڵێت خەتەنەکراو. واتە لە خەیاڵی ئەودا ئەوە بڕاوەتەوە کە هەر هەموو، نێرو مێ بەبێ جیاوازی دەبێت خەتەنە کرابن. هەر ئەم بەڵگانەشە وای لە ئیمامی شافعی کردووە خەتەنەکردنی ژنان بە واجب دانێت:

وَاجِب عِنْد الشَّافِعِيّ وَكَثِير مِنْ الْعُلَمَاء , وَسُنَّة عِنْد مَالِك وَأَكْثَر الْعُلَمَاء , وَهُوَ عِنْد الشَّافِعِيّ وَاجِب عَلَى الرِّجَال وَالنِّسَاء جَمِيعًا , ثُمَّ إِنَّ الْوَاجِب فِي الرَّجُل أَنْ يَقْطَع جَمِيع الْجِلْدَة الَّتِي تُغَطِّي الْحَشَفَة حَتَّى يَنْكَشِف جَمِيع الْحَشَفَة , وَفِي الْمَرْأَة يَجِب قَطْع أَدْنَى جُزْء مِنْ الْجَلْدَة الَّتِي فِي أَعْلَى الْفَرْج.[8]
لای شافعی و زۆرێک له‌ زانایانی ئیسلام خه‌ته‌نه‌ واجبه‌. لای مالکی زۆربه‌ی زانایانیش سوننه‌ته‌. لای شافعی، (که‌ به‌شی زۆری موسڵمانانی ناوچه‌که‌ی ئێمه‌ له‌سه‌ر مه‌زهه‌بی ئه‌ون) چ نێر بن یان مێ، له‌سه‌ر هه‌موویان واجبه‌. له‌سه‌ر پیاوان پێویسته‌ هه‌موو ئه‌و پێسته‌ی که‌سه‌ری چووک داده‌پۆشێت، بیبڕدرێت تا هه‌موو سه‌ری چووک ده‌رکه‌وێت. له‌ ئافره‌تانیشدا پێویسته‌ له‌ بندا ئه‌و قیتکه‌یه‌ ببڕدرێت که‌ ده‌که‌وێته‌ به‌شی سه‌ره‌وه‌ی زێ.
مانای میتافیزیکی خه‌ته‌نه‌کردنیش له‌وه‌دایه‌ که‌ خوا قسه‌ی له‌سه‌ر کردوووه‌و داوای له‌ ئیبراهیم کردووه‌ له‌وه‌ودوا نه‌وه‌کانی خه‌ته‌نه‌ بکات. که‌واته‌ خه‌ته‌نه‌کردن به‌لای خواوه‌ گه‌وره‌یه‌ بۆیه‌ له‌به‌رامبه‌ر جێبه‌جێکردنیدا دیاری گه‌وره‌ پێشکه‌ش به‌ ئیبراهیم و نه‌وه‌کانی ده‌کات. به‌گوته‌ی موحه‌ممه‌د، ئیبراهیم له‌ته‌مه‌نی سه‌دو بیست ساڵیدا خه‌ته‌نه‌ کراوه‌. دوای خه‌ته‌نه‌کردنیشی هه‌شتا ساڵی دیکه‌ ژیاوه‌.[9]  

له‌به‌ر ئه‌م هۆیه‌ ده‌بێت موسڵمانان رێچکه‌ی ئیبراهیم بگرنه‌به‌ر، چونکه‌ ئایه‌تێک هه‌یه‌ باس له‌وه‌ ده‌کات که‌ شوێنکه‌وته‌ی ئایینی ئیبراهیم کارێکی چاک و په‌سه‌نده‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوا ئیبراهیمی کردۆته‌ رێزدارو خۆشه‌ویستی خۆی.[10] له‌ چیرۆکێکی ئه‌فسانه‌یشدا ده‌ڵێن: په‌یامبه‌ری ئیسلام به‌خه‌ته‌نه‌کراوی له‌دایک بووه.[11]
خه‌ته‌نه‌کردنی پیاو، سه‌ری چووکی تیژ ده‌کات، به‌م هۆیه‌وه‌ هه‌ست به‌چێژی زیاتر ده‌کات، بەڵام بەپێی لێکۆڵینەوە زانستییەکان، کە لێرەدا شوێنی ئەو باسە نییە، پێش کاتی سروشتی خۆیان چێژی سێکسییان کەم دەبێتەوە، بەڵام ئەو نێرینانەی کە خەتەنە نەکراون تەمەنی چێژی سێکسییان درێژترە. بۆ خه‌ته‌نه‌کردنی ژنیش، که‌بڕینی قیتکه‌یه‌و ده‌که‌وێته‌ به‌شی سه‌ره‌وه‌ی زێ، جۆرێکه‌ له‌کوشتنی چێژی سێکس و هه‌ڵکۆڵینی جه‌سته‌یان. بڕینی به‌شێک له‌م پارچه‌ هه‌ستوه‌ره‌ ، مانایه‌کی ڕوون و ئاشکرای هه‌یه‌، ئه‌ویش سه‌ربڕینی چێژی سێکس و کوشتنی حه‌زه‌کان و خرۆشاندن و دامرکانه‌وه‌ی ئاره‌زووه‌ سەرەتاییەکانی ڕەگەزی مێیە ئیتر لەهەر تەمەنێکدا بێت.
 به‌مانایه‌کی دیکه‌ تیرۆرکردنی به‌شێکه‌ له‌ لەش و ژیانی ئافره‌ت، فیزیک و میتافیزیک، که‌ له‌ سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی ژیانیدا، هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌ ڕووبەڕوی ئەم جۆرە تیرۆرە دەبێتەوە بەبێ ئەوەی هیچ خواستێکی لەبەرچاو بگیرێت.
 ئه‌م دیارده‌یه‌ش له‌پێناو بنه‌بڕکردنی گه‌نده‌ڵی سێکسی کۆمه‌ڵگا ئایینیه‌کان هاتۆته‌ ئاراوه‌، که‌ پێیان وایه‌ ره‌گه‌زی مێ ده‌وری سه‌ره‌کی له‌ بەرەڵایی و بێ شەرەفیی سێکسیدا ده‌گێڕێت، بۆیه‌ ده‌بێت ئه‌و کاریگەریەی له‌کار بخرێت تا خاوەنی شەرەف بێت و شکۆمەندی خۆی بپارێزێت. ئه‌م حوکمه‌ ڕه‌قه‌ به‌رامبه‌ر به‌ژن بە ئه‌وپه‌ڕی سوکایه‌تی به‌م توێژه‌ ده‌ژمێردرێت. خه‌ته‌نه‌کردن یه‌کێکه‌ له‌داهێنانه‌کانی ئایین بۆ بێڕێزکردن و تیرۆرکردنی ڕه‌گه‌زی مێ. لە ئێستادا ئایینزاکانی ئیسلام ده‌وری سه‌ره‌کی دەگێڕن بۆ په‌یڕه‌وکردن و به‌رده‌وامبوونی ئەم دیاردەیەو دەبێت لە ڕێگەی سیستەمێکی پەروەردەی زانستی و تەندروستەوە ئەم دیاردەیە بنەبڕ بکرێت.
ناشبێت ئەوەمان لەبیر بچێت ئەو یاسایانەی کە لە ئیسلامدا بەسەر هەردوو رەگەزەکەدا سەپێنراون و هەردووکیان وەک یەک لە جێبەجێکردنیدا دەبینێت زۆر زۆر کەمن، لەگەڵ ئەوەشدا سەرباری ئەوەی جێبەجێکردنی یاساکە هەردوو رەگەزەکە دەگرێتەوە بەڵام هەر خودی پیاو سسودمەندە تا ژن، ئەوەتا دەبینین کە لە دیاردەی خەتەنەکردندا نێر سوودمەندو مێ قوربانیە.


 







[1] سفری خوڵقاندن، بابی حەڤدەهەم٥/١٤. هەروەها بابی سی و چوارهەم،١٤/١٧.







[2] ابن تميمة: فتاوي النساء. ص8







[3] صحيح البخاري. كتاب اللباس باب، قص الشارب. حديث5550   هەروەها بڕوانە صحيح مسلم، كتاب الطهارة، باب خصال الفطرة حديث257 هەروەها بڕوانە  سنن ابن ماجة، كتاب الطهارة وسننها. بَاب الفطرة حديث294







[4] سنن ابي داود، كتاب الادب، باب ما جاء في الختان، حديث5271







[5] ابن تيمية، مجموعة الفتاوى، م11 فقه الطهارة والصلاة، ص68










[7] صحيح مسلم، كتاب الحيض، باب نسخ الماء من الماء ووجوب الغسل بالتقاء الختانين حدیث349

 







[8] صحيح مسلم بشرح النووي، كتاب الطهارة، باب خصال الفطرة







[9](قال رسول الله صلى الله عليه وسلم اختتن إبراهيم عليه السلام وهو ابن مائة وعشرين سنة ثم عاش بعد ذلك ثمانين سنة). تفسير القرطبـي في تفسير البقرة124







[10] (وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا) (وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا). النساء:125. النحل: 123







[11] (أن النبي صلى الله عليه وسلم ولد مختونا). تفسير القرطبـي البقرة124




ڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2011-09-29 18:26:00
به‌شی ( ڕاپۆرت و لێکۆڵینه‌وه ) ئاماده‌کرد ( نوسین و لێکۆڵینەوەی مەریوان هەڵەبجەیی )



له‌به‌رامبه‌ر, ئه‌مه‌شدا, ده‌بێت, په‌یمانی, من, به‌جێ, بهێنیت, ئه‌ویش, ئه‌وه‌یه‌, که‌, هه‌موو, نێرینه‌ی, گه‌له‌که‌ت, خه‌ته‌نه‌, بکه‌یت, و, نوسین, و, لێکۆڵینەوەی, مەریوان, هەڵەبجەییخه‌ته‌نه‌ی, ژنان, و, پیاوان, لە, ئیسلامدا Tags





دینی ئیسلام



وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَىٰ عَلَىٰ شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَىٰ لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَىٰ شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ ۗ كَذَٰلِكَ قَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ ۚ فَاللَّـهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ﴿١١٣﴾ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسَاجِدَ اللَّـهِ أَن يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَىٰ فِي خَرَابِهَا ۚ أُولَـٰئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَن يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ ۚ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ ﴿١١٤﴾ وَلِلَّـهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ ۚ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّـهِ ۚ إِنَّ اللَّـهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ﴿١١٥﴾ وَقَالُوا اتَّخَذَ اللَّـهُ وَلَد ...